Surmane la mon' estas tajfun' Estas tajfun' En vivo de iu revul' Iu revul' Multaj homoj sin perfidas Kaj sin misgvidas Pro tiom da reviluzi' Kaj grandeco malaperas Kiam la soleco veras Jen filozofi'
Sed vivi estas neces' Kaj la viv' Ne facilas por la ul' Foje por elturni sin Ĉiu zorgas pri si mem Frateco fariĝas nul' Kaj do Surmane la mon' estas tajfun' Surmane la mon' estas solvem' Kaj nur soleco
Se vi hazarde alvenos Al mia dom' kaj mienos Surprize pro la trovota virin', Ĉu vi iele kuraĝos Ĉi amikecon damaĝi Pro ŝi kiu jam reforlasis vin?
Mi diras, ĉar tiu ino Jam loĝas sur mia tero Borde de rivero Kaj de belĝarden'. Dum tago ŝi hejmlaboras, Dum nokto ŝi min amoras, Kaj tiel ni vivas en ama plen'.
Neniam senesper'! Ni jam lernis multe dum la jaroj Kaj finfine tute ne ekzistas senco En ia rezigno pro malpacienco.
Ni ne fuĝu de l' batalo, Ni ne mortu sen kialo. Ni ne! Ni ne! Ni forgesu ne:
En bilanco pri perdoj kaj gajnoj Ni suferis pli ol mil semajnojn, Ni jam ploris pli ol averaĝ'. Sed mi pensas, ke nun alvenis la horo Elstariĝi ja laŭ ĉi popoldiraĵ':
Neniam senesper'! Pikis ion sube, supro al la ter'. Neniam senesper'! Pikis ion lerte, ne plu rekonker'.
Ĉe l' falo de l' tago kvazaŭ viadukto
funebrevesta ebriulo, ŝajnigis Karliton
la luno, kvazaŭ mastrino de bordel'
Al ĉiu stelo lue petis
Iom da ĝia hel'
Kaj nuboj en la ĉiela inksorbilo
Sorbis makulojn torturitajn, ja sufoko
moko, jen ebriulo en ĉi loko
malrespekteme foje mil, al nokto de Brazil'
Ho Brazil'
Sopira pri l' kara frato de Henfil
pri ĉiu eligita fil' en vosto de raketo
ploras, ĉi patruj' riĉa je ĝentil'
ploras Mariaj kaj Klarisaj, en nokto de Brazil'
Mi scias, ke tiu ĉi akra dolor'
utila estos iam for, la espero
Dancas sur loza ŝnur' kun umbreleto
Riskante falo ĉe la rekto, sur faden' iras tra
Hazard' ja scias ĉi ŝnurdancistino
Ke por artisto ĝis la fino
La ŝoŭ' daŭrendas ja...
Rim:
- Karlito = nomo en Brazilo (Carlitos) de la ĉefa rolo de Charlie Chaplin (originale The Tramp).
- Henfil = brazila karikaturisto kaj verkisto, kies frato Betinho estis ekzilita en 1971, pro agado kontraŭ diktaturo.
- Maria kaj Klarisa = virinaj nomoj
- "Ŝoŭ'" = neologismo bazita sur la angla vorto "show", signifanta "koncerto"n.
La koko kantadas ne plu en Kantakoko La akvo faladas ne plu en Akvofalo La knabo ne plu prenas mangon en Mangarbo Kaj nun kiel grandas la urbo en Ĝangalo
Neniu foriras el Monto de Adiaŭ Neniu plu ĵuras la amon en Priĵuro La vivo inferas en Urbo Sankta Dio Plezuro finiĝis en Monto de l' Plezuro
Mi konas ne armiltempon Do mi ankoraŭ preferas Aŭdadon de samba verso Ol pafon tra la aero
Laŭ poezio de l' nomoj de faveloj La vivoj tieaj estis belaj Kaj loĝi en ili estis bon' Nun poezio suferas kaj perdiĝas Aŭ tie la vivo aliiĝas Aŭ nomoj ŝanĝiĝos pro bezon'
Rim: la aŭtoro ludas kun nomoj de faveloj de la brazila urbo Rio-de-Ĵanejro. En la traduko, ne ĉiuj respondas precize al la originalaj nomoj, pro rimaj kaj metrikaj kialoj. Ili estas (laŭ alfabeta ordo): - Akvofalo (originale Cachoeirinha); - Ĝangalo (originale Rocinha); - Kantakoko (originale Cantagalo);
- Mangarbo (originale Mangueira); - Monto de Adiaŭ (originale Morro do Adeus); - Monto de l' Plezuro (originale Morro do Prazeres); - Priĵuro (originale Juramento); - Urbo Sankta Dio (originale Cidade de Deus).
En ĉiu loko, jen espero, En ĉiu tristo, jen deziro Pri la feliĉo, kaj en vivo Nur kareso, kaj momento Sen doloro, stranga sento.
Kaj iru sambo trista Montri, ke por ni ekzistas Povo en la am'. Certe pro vi ĝojon havos homo, Kiu ne plu kredas, jam.
Pasas tag', monato, jaro, Kaj pligrandiĝas dezerto, Ambici', ĵaluz', eraro Kaj tiel plu, jen la sperto. Homoj pasas sur la mondo Kaj ne lasas eĉ saŭdadon, Do neniam havis ĝojon Nek hazardan bonagadon.
Mi tre ŝatas mian sambon, Kaj mia korsento aktivas. Tiu estas la plej bela Vojo en kiu mi vivas. Mia sambo emocias Kiam amo estas vero, Kaj emanas, disradias En la plej pura libero.
Ho, vi nur dancas kun li Pretekste sen kompromiso Nu, ĉesu tuj tiun mison Mi ne estiĝos bufon' Ho, vin venigis ja mi Ne agu kvazaŭ fi-stulta Por ke ne sonu insultaj Vortoj en salon'
Oni ludas sambon Mi al danc' invitas vin Respondas vi: "Ne, oni jam invitis min" Kaj karuselas kun li Ĝoje antaŭ kulis' Kiam finas sambo Vi aplaŭdas, krias bis!
Tio ĉi, ho-o... Jen iomete da Brazilo, do Brazilo-part' kantanta kun feliĉ', Feliĉ', feliĉ'...
Jen, cetere iom de la gento, De gent' sen timo pri turmento-ve' Kaj sen la rezignem'
Jen pri tiu koksumado ŝia kompetent' Jen pri movoj de l' talio ŝia kompetent' Jen pri paŝo kun tamburo ŝia kompetent' Jen pri tiu svingiĝado ŝia kompetent'
Bonbrunulino, vi penigas min, Kun arĝentaj la sandaloj, venu, sambdancistin'!
Pasos tuj Sur l' avenuo samba popular' La paralelepipedoj de la malnova urbo Ĉi-nokte brilos sen kompar'
Pro l' memor' De la eternaj samboj en l' are' Ke tie ĉi piedoj sangis tre Ke multaj pra-sambadis en pase'
Sed iam, Bedaŭrinda paĝ' en historio, Jam paligita ĉe l' generacio De nia nova junular',
Dormadis La patrolando tiel senatenta, Ke ne konsciis pri l' ŝtel' evidenta Dum la perfida negocar'
La homoj Iradis blinde tra la kontinento Portante ŝtonojn, kvazaŭ ia pento, Por la konstru' de katedral'
Kaj en la final' Ili nur rajtis, por nedaŭra real', Ekspiri en epidemio Kiu nomiĝis karnaval' La karnaval', la karnaval' (Pasos tuj)
Aplaŭdojn por la al' de vor-baronoj La grupo de nigraj Napoleonoj Kaj la pigmeoj de l' bulvard'
Atentu, ho Di', Aŭdiĝas urbe tiu ĉi melodi' Pri evolu' de libereco Ĝis mateniĝa sunradi'
Kia vivo bona, lere' Kia vivo bona, lara' Flago de la sanatoria total', pasos tuj Kia vivo bona, lere' Kia vivo bona, lara' Flago de la sanatoria total', Pasos tuj
Tre antaŭlonge sur akvoj de Gvanabaro Drako de la Mar' reaperis ĉi En figur' de iu brava sorĉemulo Ne forgesita de l' histori'. Pli konata kiel Nigra naviganto, Estis li digna kiel samblernejestro. Kaj mansignante el mar', el la ĝojplenaj boatoj, Salutis lin el haveno pluraj junulinoj francaj, Junaj polinoj kaj arego da gemulatoj.
Ruĝaj kaskadoj Elŝprucis el dors' de servantoj Inter kantoj kaj vergbatoj, Inundante l' koron de l' homoj tenitaj en kel', Kiuj samkiel la sorĉemul' kriis en ribel':
Gloroj al piratoj, Al mulatoj, al sirenoj! Gloro al faruno, Al kaŝaso, al balenoj! Gloro al ĉiu lukta mov' sen gloro, Kiun dum ĉiuj ontaj horoj Oni ne forgesos, aj! Vivu la Nigra naviganto! Ĉar ties monumenton Simbolas la planko de l' kaj'
Rim: - Gvanabaro - nomo de golfo en la ŝtato Rio-de-Ĵanejro; - Drako de la Mar' - alnomo de Francisco José do Nascimento (1839 - 1914), kiu aktive agadis ĉe la abolicia movado en la ŝtato Searao (aŭ Cearao), la pionira ŝtato en Abolicio de la Sklaveco. - La "Nigra naviganto" - ankaŭ konata kiel "Nigra admiralo", alnomoj de la maristo João Cândido Felisberto, kiu estris la tiel nomatan Ribelon de l' Punvergo, en 1910.
Ja se iam Mi mem konsultos mian koron Por fari pri erar' esploron Mi ion trovos en fin' Ĉar mia koro manias pri am' Kaj am' ne facilas en si La marko de la iluzi' estas tie ĉi Nur vera am' forviŝos ĝin
Sed, ho (tamen, ho) Jen okazo diferenca Kiu markis dekomence Por ĉiam ĉi mian koron: Estis tago de karnaval'. Kovris min ia tristeco, Mi ne pensis pri la am', Kiam iel prezentiĝis la trezor': Portelo, Portelo! La sambo portanta novtagon Ekloĝis en mia kor'.
Ha, mia Portelo Kiam pasis antaŭ mi Mi sentis mian koron rapida La tutan korpon lucida Kaj tuj revenis la ĝoj' Nedifinebla estis ĝia blu' Malsama al mar' kaj al la ĉiel' Ĝi trapasis riverece mian vivon Kaj tuj mia koro eksekvis ĝin
Rim: - Portelo estas unu el la ĉefaj brazilaj samblernejoj. - Troviĝas karaokea video de tiu ĉi kanto ĉe Klubo Brazila Muziko.
Aŭror', brilega luma splendoplen' Resonis la koko-kantad' rande de la maten' Vekiĝis flor' sub gutoj de rosa seren' Kaj venis la morgaŭ' el fingroj de Nia Sinjor'
La paco fru-tagiĝis sur la ter' La homoj pensis eĉ pri la feliĉ-aper' Ĉar ŝajnis, ke por ĉiuj homoj tie ĉi Naskiĝis la knabeca Di'
La tristeco ĉirkaŭbrakis tuj la feliĉecon Kune ili kantis pri la ĝoj' kaj libereco Tio ŝajnis eble iu karnavala speco Kaj mi eĉ ekvolis kanti nun el mia kor'
Vide ĝi el alto Ŝajnas pli ĉiel’ sur plank’ Ĉu ne En Mangejro poezio kiel mar’ iĝis senfin’ Bela loko ja senfin', kompreni ĝin opiniu ke, La vivo ne estas kion vidas ni Estas iom pli Okuloj tute ne perceptas ĝin La manoj ne tuŝas ĝin Piedoj surpaŝas ne ĝin Ne scias mi Ne scias mi Ĉu la beleco entute nun pritraktata Eliras nur el tiu mia kor’ En Mangejro poezio Per supren-suben konstante Instruas nudpiedante Novmanieron por ĉi kunvivad' Por kantadi, revadi, sufer’ Ne scias mi, ne scias mi, ne Tiom grandas ja Mangejro, Ke ekspliko estas ne.
Rim (Noto de la tradukinto): Mangejro (originale Mangueira) - Ikono el la karnavalo de Rio-de-Ĵanejro. La plej granda samba lernejo sur la planedo.
La tristeco, mastrino Tiel de kiam samb' estas samb' La larm' klara sur haŭta melanino La nokt', la pluv' kiel en Benino
La solec' plej timigas Ĉio malbonas dum longa tempum' Sed fajron mi sentas interne En ĉi tiama dum' Kantante tristecon mi foririgas
Ne jam naskiĝis la samb' De l' sambo ne jam la ven' Ĝi vivos por la ĉiam' Vidu, ne venis frumaten'
La sambo mem praplezur' La sambo fil' de dolor' La vivo-transforma reĝisor'
Noto de la tradukintoj:
La aŭtoro, Caetano Veloso, uzis kiel ĉiam multajn rimojn (senhora/fora/embora) kiujn mi penis redoni. Sed li uzas multajn kun fino je I-vokalo (assim/ruim/mim), kiuj sonas pli melankolie ol vastaj vokaloj (A, Ó). Kvazaŭ ploro aŭ ĝemo. Mi faris la samon, kaj mi aludis al Benino, regno de kie venis amasoj da afrikanoj al Bahio, la plej nigrula regiono en Brazilo.
Geraldo Mattos al mi instruis foje la vorton "tempumo" por traduki la portugalan "demora", cetere malfacile tradukeblan en aliajn lingvojn. Genie!
Anstataŭ "ankoraŭ ne" mi uzis la zamenhofan "ne jam", samsenca. Ĝi montriĝis taŭgega facililo por la multaj kvarsilabaj "ainda não" de la antaŭlasta strofo.
En la dua strofo, la poeto mencias alian sian kanzonon, Sampa ("io ekokazas en mia koro"), kaj mi faris la samon, sed mi prenis citaĵon de Zamĉjo, "fajron sentas mi interne" (Mia Penso), sametosa, kiu krome estas titolo de linda romano de la tiam juna Ulrich Matthias.
La kantado ne fariĝis stumbla kaj fluas facile. Mi esperas, ke ĝi aspektos kontentige al viaj oreloj.
