He, jen la floso sur mar' He, he, he Jen hodiaŭ troltren' He, iru ni por fiŝar' Lasu la ombron kaj venu vi!
Jen la troltreno en vasta mar' sen fin' He, vi venigu ŝin, Jemanĵa', al mi
Mia Sankta Barbara, vi benu min Vi edzigu min al Ĵanaina
He, trenu ĝin sen erar' He, he, he Jen okazas troltren' He, jen Reĝino de l' Mar' Venu vi al entrepren' por mi
Helpu min Dio, ho Sinjor' de Bonfin' Tiom da fiŝoj neniam vidis ni
Rim:
- Jemanĵa’ = oriŝao de l' maro. - Laŭ sinkretismo, Sankta Barbara estas la oriŝao Iansan' (originale: Iansã), regantino de l' ventoj, fulmoj kaj ŝtormoj. - Ĵanaina = sireno el salaj akvoj; ankaŭ unu el la nomoj de Jemanĵa'. - Sinjor' de Bonfin' = laŭ katolika devoteco, estas reprezento de Jesuo Kristo laŭ figuraĵo de Lia morto, kaj unu el la ĉefaj devotaĵoj en Bahio. - Du partituroj de tiu ĉi muzikaĵo estas disponeblaj ĉe Klubo Brazila Muziko: unu melodia, kaj unu korusa.
Mi bosanovemas Jen mi tia tio Mi eksterproblemas Pro sakra elkrio
Vi, kiu aŭdas kaj mutas Vi nur rigardas sen vid' Ĉi diro ja rezolutas Vi nepre lernos kun fid'
La tongon de l' mirongo de l' kabulete'
Mi bosanovemas Jen mi tia tio Mi eksterproblemas Pro sakra elkrio
Vi, kiu legas sen bazo Vi, kiu preĝas sen kred' Provas eniri sen pazo Vi nepre vivos sen pled'
En tongo de l' mirongo de l' kabulete'
Vi nur ŝajnigas pripenon Neniam iras al fin' Mi ĵetos sur vin malbenon Mi nepre irigos vin
Al tongo de l' mirongo de l' kabulete'
Rim: laŭ Wikipedia, la poeto Vinicius elektis la esprimon de la titolo pro ĝia sonoreco, sen semantika valoro, sed posedanta altan sugestian valoron. La kanto iĝis fama, kaj tiam la esprimo iĝis uzata kiel sakra elkrio. Same, en Esperanto la esprimo estas sensignifa, sed povas esti energiplena. Obs: segundo a Wikipedia, o poeta Vinicius escolheu a expressão do título pela sua sonoridade, sem valor semântico, mas com alto valor sugestivo. A música ficou famosa, e na época a expressão se transformou numa exclamação de xingamento. Da mesma maneira, em Esperanto a expressão é sem significado, mas pode ser cheia de energia.
Se la kuraĝon ami kun fervoro havus ŝi,
se ŝi ne scius, ke doloron portas la pasi’,
se ŝi dediĉus tutan vivon al la mia
en ĉi momento, sen foriro kaj por ĉiam,
se ŝi decidus diri kion mi bezonas nur,
ke temp’ insistas, ĉar ekzistas nepre la futur’,
se ŝi nur volus, se ŝi havus ĉi certecon,
jen subite la beleco,
tiel vivon havi en la kor’,
do ŝi ekscius, ŝi komprenus l’ aventuron,
la teneron, la plezuron,
kiel belas ami kun fervor’!
Sur blanka vojo, alta nokto, luna blanko, via manko Marŝadante, marŝadante, marŝadante apud mi. Tiu saŭdado, iu volo doloriva de la vivo, La mortinta viv'.
Sur vojo, birdetaro, nokto klara, Mia vojo tiom sola, tiom sola por trair', Ke eĉ antaŭen pluirante Kaj triste lunon rigardante, Ju pli mi marŝas, des pli paŝas mi al vi.
Anstataŭ nokto estus lum' Kaj suna bril', poezium', Kaj se anstataŭ tristo estus ĝoja hul', Anstataŭ vidi mian ombron sur ĉi voj', Mi vidus en ĉi tiu vojo ombron de alia ul'.
Sed en la vero la grandurbo restis fore, Restis fore, en la urbo lasis sin mia karin'. Mi iras sole, sen kareso, Nur la marŝado sen regreso, Nur la marŝado kun deziro pri la fin'.
Temis pri bela, tre ĉarma domo sen kuirejo kaj sen plafono. Oni ne povis paŝi sur planko, danĝere estis pro ĝia manko. Ne eblis dormi en la silento, Supere mankis ankaŭ tegmento Kaj malfacilis eĉ nur piset', Ĉar mankis ankaŭ hejma klozet'. Ĝi tamen ĉarmis, jes estas vero, En strat' freneza, nulas numero Ĝi tamen ĉarmis, jes estas vero, En strat' freneza, nulas numero
Baneluzita kalsono, vagad' en milda somer'
Fora senfina marfono, ĉiela ark' en l' aer',
Poste la plac' en promeno, kaimkanzona etos',
Ripoz' en mat' el vimeno, bongusta akv' el kokos'
Bonas
Tag' en la plaĝ' Itapuan'
Ĉe l' suno de Itapuan',
Marbruo de Itapuan'
Amante en Itapuan'
Ĝui la maron, prezenti plej ĉarman verdon ĉe l' strand’,
Pri l' naturbeloj komenti drinke de brazila brand’
Kaj gape forrigardante la maron ĉe l' horizont',
Senti magie kaj lante rondiron de l' tuta mond'
Bonas
Tag' en la plaĝ' Itapuan'
Ĉe l' suno de Itapuan',
Marbruo de Itapuan'
Amante en Itapuan'
Ĉe l' freŝa brizo vespere venanta borden de l' mar',
Brue blovante leĝere supren de l' kokosarbar'
Kaj en la spaco serena kiel en sentempa nun',
Dormi ĉe l' bruna belplena Itapuana plenlun'
Bonas
Tag' en la plaĝ' Itapuan'
Ĉe l' suno de Itapuan',
Marbruo de Itapuan'
Amante en Itapuan'
Rim: - Registrita en la albumo Esperanto, mia pasio, de Vera Jordan. Memeldona, 2007 - "kaimkanzona etoso" = etoso de kanzono en la stilo de Dorival Caymmi Obs: - Gravada no álbum Esperanto, mia pasio, de Vera Jordan. Independente, 2007 - "kaimkanzona etoso" = atmosfera de uma canção no estilo de Dorival Caymmi
Esperas mi, ke vi rapide venu Kaj ke vi ne min ĉagrenu Forirante sen motivo Kaj ploru, pentu kaj repensu multe Ke pli bonas plorsingulto Ol soleca ĝoja vivo
Esperas mi, ke vin konvinku tristo, Ke saŭdado ne persistu En malesto de la pac' Ĉar vera amo ĉiam de l' amanto Teksas saman oldan kanton Sen iama lac'
Kaj la plej bela faro de la mondo Estas vivi sur la ondo Plene kun aŭdac'
La ĉefabelestro Kaj l' etaj abeloj Zorgemaj pri l' celoj Jam pretas por festo En zumzumzumado Ek al la ĝarden' Por lud' kun dianto, Por vals' kun jasmen' De roz' al nufaro De nufar' al rozo De l' roz' al ĉelaro, Reire al rozo
Jen amaso da miel' Pro l' abel' de l' ĉiel' Jen amaso da miel' Pro l' abel' de l' ĉiel'
L' abelo-reĝino Ververe tre lacas Nur manĝo-maŝino, Ĝi ovojn ellasas En zumzumzumado Ek al la ĝarden' Por lud' kun dianto, Por vals' kun jasmen' De roz' al nufaro De nufar' al rozo De l' roz' al ĉelaro, Reire al rozo
Se diras hom’ "jen donas mi" Ne donas li pro lia dir’ Se diras li ke iros for Sen volo ne estos la ir’
Se “estas mi” jen diras li Pro lia dir' li estas ne Se diras “jen mi”, jen li for, Ĉar oni ne estas pro vol'
Kompaton al homo en fal’ En Osanja Kanto, perfid’ Kompaton al homo en serĉ’ De ama sorĉaĵo, insid’
For for for for Mi ne Ne iros for Ne mi For for for for Mi ne Ne iros for Ne mi
Ja ne emas mi al ir’ Al afero pri forges’ De l’ malĝojo de pasinta Amplen’
Ja, iros mi nur por la vid’ De la stel’ diranta "jes" Al la nova am-maten’
Ho kara sinjor’, sarava’ Ŝango’ volas ke sciu vi Se trafos vin Osanja kant’ Ne iru ĉar ja trompas li
Jen diras oriŝao via Nur pro la dolor’ bonas am’ Jen diras oriŝao via Nur pro la dolor’ bonas am’
For for for for Al am’ Por por por por Sufer’ For for for for Al plor’ Por por por por La dir’
Ke ne emas mi al ir’ Al afero pri forges’ De l’ malĝojo de pasinta Amplen’
Ja, iros mi nur por la vid’ De la stel’ diranta "jes" Al la nova am-maten’
For for for for Al am’ Por por por por Sufer’ For for for for Al plor’ Por por por por La dir’
Rim: - Osanja = (portugallingve Ossanha, el la joruba Ọ̀sányin) estas la oriŝao de la konsekritaj folioj, kuracaj kaj liturgiaj herboj. - Ŝango' = (portugallingve Xangô) estas la oriŝao de la justeco, de la fulmoj, la tondroj kaj la fajro, krom protektanto de la intelektuloj. - Sarava' = interjekcio uzata kiel saluto ĉefe en la afrikbrazilaj religioj. Obs: - Osanja = (em português Ossanha, da língua iorubá Ọ̀sányin) é o orixá das folhas consagradas, ervas medicinais e litúrgicas. - Ŝango' = (em português Xangô) é o orixá da justiça, dos raios, dos trovões e do fogo, além de protetor dos intelectuais. - Sarava' = interjeição usada como saudação principalmente nas religiões afrobrasileiras.
Mia apuda najbaro Sin mortigis pro solec'. Malfermis gason por flaro, La lastan gason de l' pec'. Ĉar lin neniu estimis, Pri li kompleta ignor', Al li neniu esprimis La sentojn de sia kor'. Kun li la kara papago Kaj la kato iris for.
Tiom da homoj tre solaj, Kiujn neniu konsolas! Homoj sen ŝanco por am', Homoj sen helpo de man', Al kiuj rigardo jam Estus io... Homoj kun funda malĝoj' Pro senpardona refoj', Homoj nevideblaj ĉar Sentas sin nenio...
Mi ĉiam lin kapsalutis Pro la etiketa bon'. "Post okulvitroj li mutis", Laŭ la diraĵ' de Drummond. Per jam malnova indigo Li notis sur la foli', Dirante, ke la mortigo Okazis pro depresi'. Li nur subskribis Alfredo, Sed neniu scias pli.
Rim: - Drummond = mencio al la fama brazila poeto Carlos Drummond de Andrade. - "Post okulvitroj li mutis" = mencio al verso de poemo de Drummond originale titolita Poema de Sete Faces; la originala verso estas um homem por trás dos óculos (t.e. viro malantaŭ la okulvitroj). Obs: - Drummond = menção ao famoso poeta brasileiro Carlos Drummond de Andrade. - "Post okulvitroj li mutis" = menção a um verso do Poema de Sete Faces, de Drummond; o verso original é um homem por trás dos óculos.
Strato Nascimento Silva, cento-sepa kaj vi instruanta Elizetan la kantojn de nova entrepren'
Kia feliĉa epok', dolĉa memor' Ipanem' estis tuta ĝoj-humor' ŝajne amo doloris kun seren'
Nia plej fama knabin' ne antaŭvidus ke l' urbo tiele tre perfidus ĉi Rion de am' - perdintan sin
Eĉ al ni estis pli bela la tristeco Kaj oni rigardis tra fenestro al la Korkovad' en panoram'
Ja, kamarado, nur restas la certeco ke fin' de malgaj' estas neceso ke nepras reinventad' de am'
Noto de la tradukinto: Tiu ĉarma kanzono estas letereto al Tom Jobim verkita de lia muzikpartnero la poeto Vinicius de Moraes. Jobim loĝis en tiu 107 de la citita strato. Toquinho muzikigis la poemleteron poste, kaj ambaŭ ĝin kantis en albumo el 1974. En la kanzono multiĝas aludoj al Bosanovo kaj ties aŭroro en Rio-de-Ĵanejro dum la 1960-aj jaroj. Elizeta estas la pionira kantistino Elizeth Cardoso, kaj la "nova entrepren'" estis Canção do Amor Demais (t.e. Kanzono de Troa Amo), albumo de 1958 plena de novstilaj kanzonoj de Jobim en kiu por la unua fojo aŭdiĝis la revolucia gitarludado de João Gilberto akompananta Chega de Saudade (t.e. Ne plu saŭdado). La "plej fama knabin'" klare estas Garota de Ipanema (t.e. Knabino el Ipanema), konsiderata la plej ofte registrita kanzono en la mondo. Malgraŭ la nostalgia tono, karakterizita de i-vokaloj kiel vidus/perfidus/perdintan/sin, la kanzono kreas esperon en la fino, kaj malferme gaje kantas per panoram'/reinventad'/de am'. La poemo de la ĉiam rigorstila Vinicius havas belajn rimojn laŭ formato AAB CCB, redonita en la traduko. La melodio estas unu el la plej simplaj kaj belaj de Bosanovo, kaj Toquinho kreis antaŭludon por ĝi kiu aludas la Jobim-an muzikon Corcovado (t.e. Korkovado), la monto kie staras la fama statuo de Kristo, simbolo de Rio, ankaŭ citita en la teksto.
Rim: Vidu ankaŭ la ironian respondon de Tom Jobim, Letero de Tom.
